Frequencies
پەخشی راستەوخۆ
خشتەی بەرنامەکان کاتەکانی بانگ
داخستن
بەرنامە کاتی پەخش دووبارە
هەواڵى سياسى 11:00 + 14:00 + 18:00 + 20:00 + 22:00 كورته‌ی هه‌واڵه‌كان + 23:00
باس و خواس 17:00، جگه‌ له‌رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
دوانگه‌ی خه‌ڵك 17:00 ته‌نها رۆژانی پێنج شه‌ممه‌
هەواڵی وەرزشی 11:30 + 18:30 + 23:30
ئەمرۆ 10:10 شەو، جگە لە رۆژانی هەینی و شه‌ممه‌ 03:00 نیوەرۆِی رۆژی دواتر
داخستن
كاته‌كانی بانگ به‌پێی شاری هه‌ولێری پایته‌ختی هه‌رێمی كوردستان

چارەنووسی كورد لە توركیا

عارف قوربانى


 
ئەگەر بەقووڵی بچیتە ناو مێژووەوە، بە چاوێكی وردتر لە خوێندنەوەی ئاسایی رووداوەكانی هەڵبسەنگێنی، شەنوكەوێكی دوور لە لایەنگری بۆ رووداوەكانی بكەیت و ئەگەری جۆراوجۆر بێنیتە پێشچاو، دەگەیتە قەناعەتێك كە زۆرجار رووداوێكی بچووك ئاراستەی مێژووی گۆڕیوە. رێڕەوی رووداوەكانی بە ئاقارێكدا بردووە كە ئەگەر ئەو رووداوە نەبووایە، یان جۆری مامەڵەكردن لەگەڵ رووداوێكی دیاریكراو بەو جۆرە نەبایە، مێژوو بە جۆرێكی تر دەبوو. یان رووداوەكان بە ئاراستەیەكی تردا دەڕۆیشتن. 

ئەگەر ئەمە بۆ رووداوەكانی مێژووی گەلانی تر دروست بێت، ئەوە بۆ مێژووی گەلی كورد راستیی زیاتری تێدایە، چونكە خاوەن دەوڵەت و دامەزراوەی دەوڵەتی نەبووین و هەمیشە میزاجی كەسایەتییەكانی ناو مێژوومان كاریگەری لەسەر رووداوەكان و ئاراستەكردنیان هەبووە. بۆیە دووربینی و توانای خوێندنەوەی ئایندە بۆ كەسانی خاوەن بڕیار، مەرجێكی گرنگی خەسڵەتەكانی سەركردەیە، هەڵوێست و جۆری مامەڵەكردن لە چركەساتی رووداوەكاندا، داهاتوو دیاری دەكات. ئەوەی وایكردووە هەمیشە تاڵی و ناسۆرییەكانی كورد دووبارە ببنەوە، لەبەرچاونەگرتنی ئایندە و نەخوێندنەوەی لێكەوتەكانی بڕیار و هەڵوێستی خاوەن بڕیارەكانی كورد بووە لە چركەساتی رووداوەكان و جۆری مامەڵەكردنیان لەگەڵ پێشهاتەكان. 

ئەوەی ئێستا لە توركیا دەگوزەرێت، ئەو گۆڕانكارییە ریشەییانەی لە سیستەم و شێوازی بەڕێوەبردنی دەوڵەتی توركیادا هاتووەتە ئاراوە كە چاوەڕوان دەكرێت بۆ كورد قۆناغێكی مەترسیدار بێت، سەرباری ئەوەی لە زهنیەت و عەقڵیەتی بڕیاربەدەستانی ناو ئاك پارتی و خودی ئەردۆگان وەك خەونێك هەبووە و وەك ستراتیجێكیش لە هاتنە سەر حوكمی ئاكەپەوە هەنگاو بە هەنگاو كاریان بۆ كردووە، بەڵام جۆری مامەڵەكردنی كورد لەگەڵ رووداو و پێشهاتەكانی ناو توركیا و كورتبینی و نەخوێندنەوەی ئایندە لای بڕیاربەدەستانی كورد لە چركەساتە هەستیارەكاندا، زەمینەی ئەوەی خۆشكرد ئەردۆگان ئاسانتر و زووتر بەو ئامانجەی بگات. 

رەنگە پێویست نەبێت لە وتارێكی وادا زۆر بگەڕێینەوە بۆ مێژوو، یان بۆ سەلماندنی دروستیی ئەم تێگەیشتنە رووداوە مێژووییەكان یەكە یەكە ریز بكەین، تەنیا وەك ئەگەرێك ئەوە بهێنینەوە پێشچاوی خۆمان كە ئەوكاتەی ئاكپارتی لە هەڵبژاردنی ساڵی 2015 دەنگی پێویستی نەهێنا بۆ پێكهێنانی حكومەت و رووی لە كورد بوو پێكەوە بچنە حكومەت و پێكەوە لیژنە پێكبهێنن بۆ ئەو گۆڕانكارییە دەستوورییانەی ئەردۆگان دەیویست، ئەگەر كورد لەو چركەساتەدا پێچەوانەی ئەو بڕیارەی بدایە كە ئەوكات وەك سیاسەتێك گرتیەبەر، ئایا ئێستا توركیا چۆن دەبوو؟ 

رۆڵ و پێگەی كورد لە بەڕێوەبردنی وڵات، دەستی كورد لە داڕشتنی داهاتووی توركیا چی دەبوو؟ مەسەلەی كورد وەك كێشەیەك بە كوێ‌ دەگەیشت؟ گۆڕانكارییە دەستوورییەكان چۆن دەبوون و كورد لە كوێی ئەو دەستوورەدا شوێنی دەبووەوە؟ كە ئەوەمان نەكرد، رووداوەكان ئاراستەیەكی تریان وەرگرت، هەر ئەوەش زەمینەی بۆ هاوپەیمانێتی ئاك پارتی و مەهەپە خۆشكرد كە بەرهەمی ئەو هاوپەیمانێتییە لە هەنگاوی یەكەمدا بە سوڵتانكردنی ئەردۆگان و قۆناغەكانی داهاتووش سەردەمی تاریكی بۆ گەلانی توركیا بەگشتی و چەرمەسەریی زیاتر بۆ كورد دەبێت. لێرەوە مەسەلەی كورد پێ دەنێتە قۆناغێكی ترەوە كە دوور نییە ئەو پێشكەوتنانەی لە مەسەلەی كورد لە توركیا بەدیهاتن، پێچەوانە ببنەوە بۆ سەردەمی نكوڵیكردن.

 ئەگەر گۆڕینی سیستەمی توركیا لەسەردەمی پرۆسەی ئاشتی و بە هاوپەیمانێتی كورد و ئەردۆگان بایە، زۆر جیاوازتر دەبوو لەوەی گۆڕینی سیستەم لە توركیا لەم هەلومەرجە و لە سەردەمی هاوپەیمانێتی ئەردۆگان و مەهەپەدایە. ئەوەی وادەكات چارەنووسی كورد لە داهاتووی توركیادا سەردەمی پاشەكشەكردن و تاریكی بێت، بوونی ئەو هاوبەشییەیە لە نێوان حیزبەكەی ئەردۆگان و مەهەپە كە نوێنەرایەتی فكری شۆڤینیزمی تورك دەكات. تا كاریگەری و پێگەی ئەو حیزبە لەسەر دەسەڵات زیاتر بێت، ئازادییەكان بۆ كورد بەرتەسكتر دەبنەوە. 

ئەگەر كورد لە توركیا ئەو راستییە ببینن كە بڕیارێك لە تەوقیتی هەڵەدا یارمەتیدەر بوو لەوەی پرۆژەی نەیارەكانی كورد سەربگرێت، یارمەتیدەر دەبێت لەوەی بۆ داهاتوو سیاسەتێكی دروستتر بگرنەبەر. خۆ تازە زەمەن ناگەڕێتەوە تا نەهێڵن رووداوەكان بەو ئاقارەدا بچن، بەڵام بە سیاسەتی دروست دەتوانن هەڵەكان راست بكەنەوە، یان لانیكەم رێ‌ لە دووبارەبوونەوەیان بگرن. خۆ ئەگەر ئەو راستییە تاڵە نەبینن و كەڵكی لێ‌ وەرنەگرن، لەسەر رۆیشتن بە رێگای هەڵەدا بەردەوام دەبن، ئەوەش خواستی فاشیزمی تورك دێنێتەدی و رێگاكانی زیاتر چەوسانەوەی كورد زۆرتر دەكات.  

ئێستا كورد لە توركیا لەبەردەم توركیایەكی بەهێزتردایە لە جاران، سەرەتاكانی سەردەمی تاریكی بەدەركەوتوون. بەڵام هەموو دەرگاكانیش دانەخراون و بواری گەمە و مناوەرەكردن بۆ كورد هێشتا بەشی ئەوەی پێوە ماوە كێشەی كورد بە گەرموگوڕی لە توركیا بهێڵێتەوە. چونكە سەرباری ئەو هەموو زوڵم و رێكارانەی بەرانبەر بە كورد گیراونەتە بەر لە بچووككردنەوە و بێ‌ رۆڵكردنیان لە پرۆسەی سیاسی، هەدەپە بە بەهێزی مایەوە و دەمیرتاش لە زیندانەوە ئیرادەی ململانێكردنی ئەردۆگانی هەبوو. ئەمەش ئەگەر لەلایەكەوە ململانێ‌ و گوشارەكانیان لەسەر توندتر بكات، لە هەمان كاتدا وزە و توانایە بۆ كورد لە گۆڕەپانەكەدا خۆی بەپێوە رابگرێت. بۆیە سەرباری هەموو ئەو چاوەڕوانیانەی وەك مەترسی بۆ كورد دەبینرێن، ئەگەر كورد بە دروستی سیاسەت بكات، دەرفەتی هەستانەوەش لە بەردەمیدا كراوەیە.

لێرەدا هەڵوێستی پەكەكە گرنگە چی دەكات، ئایا وەك قۆناغێكی تاكتیكیش بێت لێدەگەڕێت كێشەی كورد لە شاخەوە بگوازرێتەوە بۆ شار؟ كە ئەمە یەكێك لە دەرفەتە كاتییەكانی ئەم قۆناغەی ئێستای توركیایە؟ بەتایبەت دوای ئەوەی ئەو ستراتیجەی پەكەكە شكستی خوارد كە دوای كۆتایی پرۆسەی ئاشتی گرتیەبەر لە پەلكێشكردنی توركیا بۆ قووڵایی رۆژئاوا و باشووری كوردستان، ئەو ستراتیجە بەلاوازكردنی هێزی كورد و بەهێزبوون و زاڵبوونی هەژموونی توركیا كۆتایی هات. ئێستا پەكەكە توانای سەربازی لاواز بووە، ئەگەر توانای هەڵگەڕانەوەی دۆخەكەی هەیە لە زووترین كاتدا خۆی رێكبخاتەوە و شەڕ بگوازێتەوە قووڵایی توركیا، ئەگەرنا پێویستە بەشێوەی كاتیش بێ‌ كۆتایی خەباتی چەكداری رابگەیەنێت و بۆ ماوەیەك كێشەی كورد تەحویل بكات بۆ خەباتی مەدەنی.

بەتایبەتیش كە جەهەپە لە دوا كۆنگرەی خۆی و وەك بەشێك لە بەرنامەی هەڵبژاردن، رایگەیاند كە كێشەی كورد دەبەنە پەرلەمان. پێویستە هەدەپە هاوپەیمانێتی لەگەڵ جەهەپە بكات و پرۆژەی چارەسەری كێشەی كورد لە رێگەی جەهەپەوە بەرنە پەرلەمانەوە، بەمەش ئیحراجییەكی زۆر بۆ كوردەكانی ناو پارتەكەی ئەردۆگان دروست دەكەن و بە دوور نازانرێ‌ لێكەوتەكانی ببێتە هۆی هەڵوەشانەوەی هاوپەیمانێتی مەهەپە و ئاكپارتی.
رێگەی سێیەمیش وەك جۆرێك لە خۆپارێزی ئەم قۆناغە تازەیە ئەوەیە، ئێستا نزیكەی هەشتا پەرلەمانتاری كورد لە حیزبەكەی ئەردۆگانن و هەدەپەش زیاتر لە شەست كورسی بەدەستهێناوە، بەهەماهەنگی یەكتر، ئەمە بكرێتە سەرچاوەی هێزێك بۆ گۆڕینی دیدگای ئەردۆگان و گەڕاندنەوەی بۆ تەواوكردنی قۆناغەكانی پرۆسەی ئاشتی. 
 



560 جار خوێندراوەتەوە
03/07/2018

هەموو وتارەکانی ئەم نوسەرە